صدای معلم

در روزهاي پاياني دوران رياست جمهوري جناب آقاي خاتمي، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي تلاش هاي گسترده اي را براي استيضاح و بركناري چند تن از وزراي كابينه صورت دادند كه از جمله ي آنان، وزير وقت آموزش و پرورش بود. در متن استيضاح آنان كه در جرايد كشور نيز به صورت گسترده اي منعكس شد، سؤالات و محورهايي مورد توجه و تأكيد قرار گرفته بود كه ــ اكنون كه گرد و غبارها و هيجانات مربوط به ايام پيش از انتخابات دوره نهم رياست جمهوري فرو نشسته است ــ نگاهي مجدد به آن ها جالب توجه و عبرت آموز مي تواند باشد.

مطالب زير، بخشي از گزارشي است كه درپاسخ به سؤالات نمايندگان محترم در حوزه ي عملكردي سازمان آموزش و پرورش شهر تهران در همان زمان توسط مديران اين سازمان براي پاسخگويي به مجلس، تهيه و تنظيم گرديده است. گزارشي كه به دليل ناتمام ماندن جريان استيضاح با تأكيد مقام معظم رهبري، هيچ وقت به مجلس ارائه نشد. اما از آن جا كه خواندن  اين گزارش، مي تواند در تنوير افكار فرهنگيان و علاقمندان به مسائل آموزش و پرورش مؤثر واقع شده و زمينه ها و روند شكل گيري حركت ها و تصميمات مديران را در آن دوره حساس كه مقطعي نسبتاً طولاني از دوران مديريت در اين سازمان را به خود اختصاص داده است، روشن نمايد، محورهاي اساسي آن را در زير مي آوريم:

متن گزارش :

بسمه تعالي

1- تشكل هاي صنفي معلمان: بعد از حماسه ي دوم خرداد و روي كار آمدن جناب آقاي خاتمي رياست محترم جمهوري اسلامي كه با استقبال بي نظير مردم از شعارهاي اصلاح طلبانه ايشان در زمينه ي توسعه ي سياسي و بسط جامعه ي مدني همراه بود، جامعه ي بزرگ فرهنگيان تهران نيز با ديدگاه ها و گرايش هاي مختلف فكري متأثر از جريان عمومي كشور، در صدد ايجاد تشكل هايي خود جوش برآمدند تا بتواند با بهره گيري از راه هاي صحيح و مجاري قانوني موجود، خواسته هاي صنفي خويش را دنبال نمايند و سازمان معلمان تهران نيز يكي از همين تشكل ها محسوب مي گرديد. اين سازمان پس از كسب مجوز رسمي از وزارت كشور چند جلسه ي داخلي برگزار نمود و البته مانند ساير تشكل ها عموماً از مسئولين داخلي سازمان نيز دعوت به عمل مي آورد و بديهي است ممنوعيتي نيز به لحاظ قانوني براي شركت كاركنان در اوقات فراغت خود (در صورت تمايل) در اين نوع برنامه ها، وجود نداشت.

در گردهمايي اين سازمان در مركز تربيت معلم شهيد باهنر در سال 82 كه با اخذ مجوز رسمي از وزارت كشور و نيز با تمهيدات كافي و هماهنگي با حراست وزارت آموزش و پرورش در محيطي كاملاً بسته در داخل حياط اين مركز تشكيل شده بود، دو خواسته ي محدود و قانوني در چارچوب اختيارات و توان دولت مطرح شده بود:

1-   ضرورت پرداخت يارانه ي مسكن معلمان كه مدت ها مسكوت مانده و به تعويق افتاده بود.

2-   ضرورت پرداخت بن غير نقدي به معلمان.

پس از اتمام گردهمايي مسئولين مكرراً از طريق بلندگو اتمام مراسم را به شركت كنندگان گوشزد نموده و از آن ها مي خواهند كه بدون هيچگونه اجتماعي در خارج از سالن، محل را ترك كنند اما تعدادي از افراد ساير تشكل ها كه اتفاقاً مخالف با سياست هاي دولت بودند با اطلاع از زمان گردهمايي و حضور در محل، از موقعيت سوء استفاده كرده وموفق مي شوند گروهي را به دور خود جمع نموده و به سمت وزارتخانه حركت كنند. اين گروه در طول مسير اقدام به دادن شعارهايي مي نمايند كه اتفاقاً سازمان معلمان تهران با اين شعارها مخالف بوده و اين گونه تجمعات را كه بعداً نيز به اجتماعات ديگري در سطح شهر منجر گرديد، غير قانوني دانسته و در اطلاعيه هايي كه در آن زمان صادر كرده است آن را محكوم مي نمايد.

2- انتخاب و چينش نيروها: سياست كلي اين سازمان، ملهم از آرمان هاي بلند بنيانگذار جمهوري اسلامي و رهبر معظم انقلاب در رفع محروميت از مناطق جنوبي و ايجاد زمينه هاي رشد و بالندگي استعدادهاي فراوان در اين مناطق بوده ومي باشد، لذا بر همين مبنا سازمان از همان آغاز راهبرد اساسي خود را در جهت همين خط مشي كلي نهاده و تصميم گرفت تا از افراد توانمند و بومي و آشنا به مشكلات و مسائل خاص همان مناطق براي تصدي مسئوليت ها بهره ببرد و لذا از نيروهايي كه داراي سوابق ارزشمندي در زمينه هاي آموزشي و تربيتي بودند براي بر عهده گرفتن مسئوليت ها دعوت به عمل آورد و ايشان نيز علي رغم تمامي موانع و مشكلاتي كه در مسير راه وجود داشت با از خود گذشتگي و احساس مسئوليت، اين وظيفه ي سنگين را بر دوش گرفته و با نهايت جديت در انجام وظايف محوله كوشيدند كه امروز آمار و ارقام، حاكي از موفقيت ها و پيشرفت هاي شايان آموزشي و پرورشي و شكوفايي چشمگير فرزندان اين مرز و بوم درمناطق جنوبي مي باشد و اين نكته، يكي از افتخارات اين سازمان در اين مدت محسوب مي گردد. كه در اين جا براي بيشتر روشن شدن اذهان، شمه اي از موفقيت هاي سازمان در بخش هاي مختلف  بازگو مي شود:   

تغيير ساختار و تمركز زدايي و اقدامات سازمان در اين زمينه:

الف)ساختار و تشكيلات: در اين زمينه بايد گفت كه در طول سه سال اخير فقط دو بار تشكيلات مناطق تغيير نموده است كه يك مورد در سال 81 در راستاي اجراي طرح تلفيق فعاليت‌هاي آموزشي و پرورشي انجام گرفت و سازمان‌هاي آموزش و پرورش كه در آن زمان اداره كل بودند چندان نقشي در اين زمينه نداشتند بلكه عمده ي كار از طرف حوزه ي تشكيلات وزارت آموزش و پرورش با محوريت سازمان مديريت و برنامه‌ريزي انجام پذيرفت.

دومين تغيير در سال 83 با اجراي سياست‌هاي برنامه ي سوم در كاهش پست‌هاي اداري و تمركززدايي با توجّه به تشكيل سازمان‌هاي آموزش و پرورش و تفويض اختيارات لازم كه مصوب شوراي عالي اداري كه يكي از برنامه‌ي هفتگانه تحول اداري بوده انجام گرفته است و چون مسؤوليت طراحي ساختار به سازمان‌هاي آموزش و پرورش و مديريت و برنامه‌ريزي استان تفويض گرديد در تهران با تشكيل كميته ي تحول اداري و دعوت از اساتيد دانشگاه پس از برگزاري يك دوره‌ي آموزشي براي كليه ي دست اندركاران در قالب كميته‌هاي كاري، ساختار جديد طراحي گرديد كه در نوع خود بي‌نظير بوده چرا كه تاكنون سابقه‌ي مطالعه و بررسي در سطح استان نبوده است.

ب)تمركززدايي: از جمله ي كار‌هاي بسيار موفق دولت جناب آقاي خاتمي در طول سال‌هاي اخير كه با برنامه انجام شده و همچنان ادامه دارد بحث تمركز‌زدايي و تفويض اختيار به واحدهاي اجرايي بوده است كه در آموزش و پرورش نيز در قالب برنامه‌ي مدرسه‌محوري به اين مفهوم كه فعاليت‌هاي اجرايي و برنامه‌ريزي در سطح مدرسه به شوراي مدرسه و انجمن اولياء و مربيان سپرده شود، به طور پيگير دنبال شده و اين سياست به شدّت مورد استقبال معلّمان و مجموعه ي پرسنل شاغل در مدارس قرار گرفته است. در سازمان آموزش و پرورش تهران نيز با تشكيل كميته‌ي تحول اداري و كميته‌هاي برنامه‌ريزي با حضور دست‌اندركاران و نيز گروه متخصص از سازمان بهره‌وري مستندسازي فعاليت‌ها انجام و تا با اصلاح فرآيندها با بهره‌مندي از چرخه ي بهره‌وري مديريت روش‌هاي انجام كار بهينه‌سازي شود كه خوشبختانه توفيقات فراواني با استفاده از فن‌آوري روز به دست آمده كه نمونه بارز آن در تكريم ارباب‌رجوع با گردش سريع كار مشهود است. به عنوان مثال اگر در سال‌هاي گذشته نقل و انتقالات معلّمان با حضور نيروهاي انتظامي و توسل به روابط به سر منزل نهايي مي‌رسيد در سال جاري حتي بدون مراجعه افراد از طريق سايت سازمان به صورت شفاف نقل و انتقالات انجام شد و ديگر خبري از مراجعه ي فراوان افراد به سازمان نبود و با استقرار نظام پيشنهادات و بهره‌مندي از نظرات و پيشنهادات مجموعه معلّمان و كاركنان هر روز فعاليت واحدها در قالب يك سيستم سازماني با مجموعه خرده سيستم‌هاي خود به روز‌آوري مي‌شود و درنهايت، با اجراي مديريت مشاركتي كه نظريات دانش‌آموزان، اولياء و معلّمان را به هم پيوند مي‌زند كيفيت برونداد كه همان تعليم و تربيت دانش‌آموزان در هر دوره‌ي تحصيلي با توجّه به اهداف تعيين شده است بهتر و بهتر خواهد شد.

3- فقدان ارتباط تخصصي ومنسجم: در بخشي از نامه ي نمايندگان محترم مجلس شوراي اسلامي به اين نكته اشاره شده كه مسئول سازمان ارتباط تخصصي و منسجم با شوراهاي اصلي آموزشي و پرورشي و مالي و اداري نداشته و فعاليت هاي مديريتي در سازمان از انسجام لازم برخوردار نمي باشد كه اگر چه مصداق روشن و بارزي از اين عدم ارتباط تخصصي و انسجام (به زعم نگارندگان نامه) ارائه نشده اما اگر معناي آن اين است كه مدير سازمان اطلاعات و آگاهي هاي همه جانبه و توانايي و تخصص كافي براي ورود كارشناسانه در موضوعات و مسائل آموزش و پرورش ندارند، ادعايي است سست و بي پايه چرا كه شرط موفقيت در برنامه هاي متعدد آموزشي و پرورشي و توسعه ي كمي و كيفي سازمان در تمامي ابعاد مورد نظر، تخصص، تجربه، مهارت و كارايي و توانايي رئيس سازمان در ورود كارشناسانه به موضوعات و مسائل آموزش و پرورش و رهبري و مهندسي هوشمندانه و نظارت و تسلط بر جزئيات مراحل پيشرفت كارها و هدايت گام به گام و مرحله به مرحله طرح ها و برنامه ها تا رسيدن به هدف غايي است و لذا اگر مدير اين مجموعه عظيم از اين توانايي ها برخوردار نبود بي ترديد كارها مختل و بلافاصله تبعات آن در سطح جامعه جلوه گر  مي شد.

امروز آمار و ارقام غير قابل انكار، اتفاقاً ‌عملكرد روشني و اميد بخشي را (برخلاف ادعاي نويسندگان نامه) در اين سازمان در مقابل ديدگان علاقمندان قرار مي دهد به طوري كه در مدت هفت سال و اندي، مجموعه ي مديران كارآمد اين سازمان توانسته اند با برنامه ريزي دقيق و منسجم حركت شتاباني را در جهت محقق ساختن راهبردهاي اساسي و زيربنايي آموزش و پرورش و علت يابي معضلات و كاستي ها و برطرف كردن آن ها (علي رغم مشكلات و محدوديت هاي شديد منابع مالي و...) سازمان داده  و تحول كمي و كيفي را در اين نهاد عظيم فرهنگي پايدار نمايند. از آن جمله مي توان به كسب موفقيت هاي بزرگي همچون موارد زير در سطح سازمان هاي آموزش و پرورش كشور اشاره كرد: 

- كسب رتبه برتر جشنواره علمي خوارزمي.

- فراهم ساختن زمينه و بستر رشد و دانش افزايي دانش آموزان در فناوري كامپيوتر و برگزاري مسابقات پرشور روبوكاپ در سطح شهر تهران.

-  كيفيت بخشي و رفع محروميت از مناطق جنوبي و ايجاد جهش چشمگير تحصيلي در دانش آموزان اين مناطق به طوري كه هم اكنون دانش آموزان اين مناطق در قبولي و ورود به دانشگاه ها گوي سبقت را از مناطق برخوردار ربوده اند.

-  گسترده شده فعاليت هاي پرورشي و دستيابي به شاخص هاي متناسب در اين زمينه.

- افزايش مؤثر درصد قبولي دانش آموزان و كاهش افت تحصيلي در هر سه مقطع به طوري كه نرخ گذر تحصيلي دانش آموزان تهران در هر سه دوره، به بالاتر از ميانگين كشوري ارتقاء پيدا كرده است.

- رونق و اعتبار بخشيدن به آموزش فني و حرفه اي و توسعه ي كمي و كيفي اين مراكز و فرهنگ سازي و سوق دادن خانواده ها به ادامه تحصيل فرزندانشان در اين مراكز مطابق با راهبردهاي مبنايي دولت خدمتگزار در جهت تربيت نيروهاي كارآفرين و كارآمد براي به گردش در آوردن چرخهاي صنعتي كشور.

- كسب رتبه قهرمان قهرمانان در رشته هاي ورزشي و تربيت بدني دانش آموزان سراسر كشور.

- توسعه ي كمي و كيفي فعاليت هاي پرورشي و تربيت بدني و اردوها و ارتقاء رتبه در زمينه فعاليت هاي فرهنگي و تربيتي در اكثر زمينه ها.

- ارائه ي طرح ها و برنامه هاي متنوع و گوناگون در جهت كيفيت بخشي به آموزش عمومي و اجراي طرح هاي مشترك بين المللي در مدارس با همكاري يونسكو، توليد محتواي الكترونيك و...

- جلب گسترده و شايان توجه مشاركت مردم در امر ساخت و تجهيز مدارس و نظارت و همياري با اوليائ مدرسه در زمينه هاي آموزشي و تربيتي.  

- ساماندهي مؤثر و كارآمد نيروي انساني و كسب رتبه ي دوم كشوري در اين زمينه و آموزش و دانش افزايي نيروي انساني در حوزه هاي مختلف شغلي و تخصصي و بويژه كسب مهارتهاي IT

- تلاش هاي موفق و تأثيرگذار در اصلاح روش هاي اداري، برقراي نظام پيشنهادها و كسب رتبه ي فعال در امر تكريم ارباب رجوع.

- كسب موفقيت هاي شايان در حوزه ي امور بانوان و ارائه طرح هاي متعدد به منظور كيفيت بخشي و توان افزايي زنان، به طوري كه بسياري از اين طرح ها از طرف وزارت متبوع به عنوان طرح كشوري در سراسر استان هاي كشور به اجرا در آمده و نتايج چشمگيري را به دنبال داشته است.      

اولويت ها و دغدغه ها: بديهي است سازماني به گستردگي شهر تهران همچون ساير نهادهاي اجتماعي و فرهنگي كشور، بايد داراي دغدغه هاي آموزشي و فرهنگي و اجتماعي بوده و براي رفع اين دغدغه ها چاره انديشي و برنامه ريزي نمايد. بر همين مبنا، اين سازمان  بر اساس راهبردهاي اصولي و مورد تأكيد و حمايت دولت محترم و وزارت آموزش و پرورش كه براي تحقق توسعه ي سياسي و فرهنگي در كشور طراحي شده بود، براي جلوگيري از گسست بين نسل انقلاب و نسل هاي بعدي و پايدار نمودن ارزش ها و علايق و سنت هاي اصيل  و ريشه دار كه از متن و بطن فرهنگ كهن مردم مسلمان اين مرزو بوم ريشه مي گيرد، اقدام به برگزاري يك سري نشست هاي فرهنگي و اجتماعي با حضور افراد و شخصيت هاي برجسته فرهنگي و اجتماعي با ديدگاه هاي گوناگون و داراي گرايش هاي مختلف و متنوع فكري نمود كه حاصل اين جلسات در دو جلد كتاب به چاپ رسيده و سند افتخار اين سازمان در همسويي و حركت آرام و يكنواخت در مسيري كه رياست محترم جمهور براي توسعه ي سياسي كشور ترسيم نموده بودند محسوب مي گردد.

 نگاهي گذرا به ليست اسامي افراد مدعو و سخنرانان اين گردهمايي ها (كه در هر برنامه با حضور حداقل دو سخنران موافق و مخالف كه از دو نحله ي فكري كاملاً متفاوت انتخاب مي شدند) صدق گفتار اين سازمان و بطلان ادعاي مدعيان را مبني بر سياسي و يك طرفه بودن اين جلسات، به وضوح اثبات مي كند. خاطر نشان مي نمايد اين گردهمايي ها در همان مدت اندك با استقبال شايان توجه فرهنگيان از هر ديدگاه و گرايش فكري، مواجه گرديد و حركت و جان تازه اي به اين كالبد فسرده بخشيد به طوري كه فرهنگيان محترم مكرراً اعتراض خود را نسبت به تعطيلي اين نشست ها اعلام    نموده اند.

البته اين جهت گيري كلي نه تنها هيچ گونه تنافري با پرداختن به وظايف مهم  اين سازمان در زمينه هاي تربيتي و آموزشي  ندارد، بلكه از ملزومات تعليم و تربيت مدرن امروزي در تمام كشورهاي پيشرفته و موفق و توسعه يافته تلقي مي گردد؛ نكته اي كه مسئولين نظام در برهه هاي مختلف كشور آن را گوشزد نموده و بر آن تأكيد كرده اند.